Ağ donlu Rihabı hamı sevirdi – Ömər Xəyyamdan Yeni Hekayə

Kulis.az Ömər Xəyyamın  "Çinar at" hekayəsini təqdim edir.                                                              

 

Əkrəm Əylisliyə

 

O palçıq evin pəncərəsi olmasa da, mən o palçıq evin pəncərəsindən anamın ağ-qara şəkillərdəki qara, qap-qara, qulac saçlarına, əllərinin ipək vaxtına, çiçək vaxtına boylanırdım.

 

Mən o palçıq küçələrdə küsdüm Rihabdan, onun ağ donundakı qırmızı güllərdən, qırmızı güllərin üstdəki  kəpənəklərdən...

 

Onda ki onun ipək əlləri, çiçək əlləri palçıq oldu, onda ki onun qırmızı güllü ağ donu palçığa batdı, mən onda bildim ki, o palçıq evlərin sakinləri – biz torpaq ətirli uşaqlar – hamı Rihabı sevir.

 

O palçıq evin iri pəncərəli, geniş otağında ağ donun dördgözlü, qəhvəyi düymələri açıldıqca, o ağ donun üstdəki qırmızı güllər palçıq döşəməyə tökülürdü, torpaqdan tutub dikəlirdi, o ağ donun üstdəki kəpənəklər də o güllərin üstdə çiçəklənirdi.

 

***

 

Bu, lap köhnə əhvalatdı. Əgər bu səhər Suriyadakı mərmi yağışından xəbər tutmasaydım, o palçıq evləri, Rihabı, Rihabın qırmızı güllü ağ donunu, o kəpənəkləri, çinar atımı, ağac atımı xatırlamazdım heç. 

 

O gün ki Rihab öldü, o gün ki qırmızı güllər palçığın altda qaldı, o gün  qırmızı güllü ağ donun üstdəki kəpənəklər də uçub getdi...

 

***

 

...kəpənəklər o qırmızı güllərin üstdə çiçəklənirdilər, birdən o yekəpər - Sadıq peyda oldu.

 

Elə bil, bir-birindən fərqli üç irqin üç adamını doğrayıb-biçib, üçünün ətindən, sümüyündən düzəldiblər onu. Sifəti yastı, yanaqları qaramtıl, ərik tumuna bənzər gözləri ətli qapaqlarının altında sərxoş. O da istədi palçıqdan ev düzəldə. O da uşaqdı axı. Onun da malası vardı. O da xörək qaşığından mala düzəltmişdi. Malası vardı, amma heç vaxt  daşı daş üstə qoyub bir evcik düzəldə bilməzdi Sadıq. Ha çalışdı, divarı palçıq tutmadı, daşı daş üstdə qalmadı.

 

Torpağın da ürəyi var, dili var axı. Lap o da biz – torpaq ətirli uşaqlar kimi palçıqdan bir ev yapdı, Rihab gələrdimi o palçıq evə? O ağ donun  qırmızı gülləri budaq-budaq dikələrdimi palçıqdan? O ağ donun üstdəki kəpənəklər o qırmızı güldən bu qırmızı gülə - çiçəklənərdimi?

 

***

 

Zərrə kinim-kidurətim qalmamışdı. Düzü, qanım qaynamırdı, amma nifrətim də yoxdu. Necə oldu bilmirəm, - səbəbin soruşanda susmuşdu o da - qapılarından keçəndə azğın qəzəblə qovmuşdu məni. Mən də dabanıma tüpürüb qayıtmışdım. Belə başlamışdı bizim qaç-qovdu... Məni gördümü, götürülürdü dalımca. Elə ki yoruldum, elə ki ayaqlarım məndən geridə qaldı - çatıb bir-iki təpik vururdu, kəlmə kəsməzdi, eləcə dönüb qaçardı. Bir qaydaya çevirilimişdi küçə davamız. Məndən ötrü də bir vərdiş idi. Olub ki, özüm qəsdən qapılarına tərəf getmişəm...

 

Yazın axırıydımı, yayın əvvəliydimi, küçə aşağı-küçə yuxarı gəzdim, görünmədi, qapılarına qədər getdim, fikirləşdim, qapını döyüb qaçım, ürək etmədim. Bir həftə görünmədi. Bir həftə kürəyimdə qapaz yeri, baldırımda təpik yeri qaşındı. Elə ki dabanıma tüpürüb qaçdığım yerdən əlim cibdə, qorxusuz-hürküsüz keçdim, mən onda bildim ki təkəm, mən onda bildim, darıxıram.

 

Bir gün bir qəribə cəsarət gəldi mənə, dayandım. Dedim, nədi, nə qovursan it kimi? Susdu, başını sallayıb getdi. O gündən sonra bir də qovmadı məni.

 

***

 

O gün ki daşı daş üstə durmadı, evinin divarı palçıq tutmadı, necə ki mənim üstümə qaçırdı eləcə qaçdı çaya, bir ətək daş yığıb gəldi. Qırıcı təyyarələrin səsini yamsılaya-yamsılaya daşa tutdu palçıq evləri. O çay daşları mərmi tək töküldü evlərin üstə.

 

Bacası yıxıldı, divarı uçdu təkcənəliyimin.

 

 

Sadıq çinar atımı, ağac atımı da çapıb getdi... Yox, deyərdin, mənim çinar atım, ağac atım dönüb oldu Qırat: indicə Sadığa bir qoşatəpik vurub qaçacaq... Olmadı, Sadıq çinar atımı barmaqlarının arasında fırlada-fırlada getdi...

 

***

 

O gecə Rihabı gördüm yuxuda: Mənim çinar atım, ağac atım...

 

Nə oldusa, at hürkdü, büdrədi qəfil. Rihab atdan, mən Rihabdan yıxıldım.

 

Sonra yuxularıma da gəlmədi. Mən hər gün yuxuda bir ağ atlı şahzadəyə dönüb o çinar çubuğunu Rihabın dalınca çapdım. Çapdım, çapdım, amma nə o kəpənəklərə, nə də Rihaba çata bildim. O çinar çubuğu ki, mən onun bir ucuna ip bağlamışdım, nənəmin düymələrindən göz də qoymuşdum başına - hər gün ayaqlarımın arasında sürüyürdüm, tərləyirdi, yorulurdu, elə ki, bir arx gördüm, başını salırdım suya, sulayırdım...

 

***

 

Bir gün sübhün gözü açılanda hamıdan xəbərsiz qapımızı qıfılladıq. Biz qapını bağlayanda hələ heç kəs yuxudan oyanmamışdı. Hələ ulduzların çoxu batmamışdı. Göyün ortasında dayanmış ay da işığını söndürüb bir quruca qabıq kimi havanın üzündə qalmışdı. Ondan aşağıda - səhərin boz toranına bürünmüş qoz ağacındakı qarğalar da hələ yatırdı.

 

Hələ arx boş idi. Hələ Fərhad kişinin qəlyandan püflədiyi tütün qırıntıları arxın içində dururdu. Hələ küçədən mal-davar keçməmişdi. Bir azdan kimsə çaydan arxa su qoşacaqdı, qıjıltı ilə axan su o tütün qırıntıların yuyub aparacaqdı. Bir azdan qarğalar da oyanacaqdı. Oyanan kimi də qoz ağacının başındakı telefon məftillərinin üstünə atılıb qarıldayacaqdı... Qarğalar da, arxdakı su da, o palçıq evlərin palçıq küçələri də, qaşıqdan düzəltdiyim mala da darıxacaqdı, məni çağıracaqdı.

 

...Və mən onda yolun yarısında olacaqdım. Mən sevinirdim. Dəniz eşqiylə  alışıb yanırdı könlüm. Məni, həm də ağlamaq tuturdu və nədənsə mənə elə gəlirdi ki, qapımızdakı qıfılı görəndə o yekəpər Sadıq də ağlayacaqdı...

 

***

 

Biz Bakıya çatanda, onda ki, anamla Mərcan xala çörək dükanında təzəcə görüşüb öpüşmüşdü; onda ki, biz – atam, mən , bir də əmim – böyük küçəylə yuxarı qalxırdıq, onda ki, asfalt dar küçələrdə atamla əmim kənddən, ordakı keçmiş un dəyirmanından, ölənlərdən, olanlardan, danışa-danışa tələsik yeriyirdilər və mən onların dalınca qaçırdım - onda bildim ki, bu şəhər, bu beton cəngəllik yaddı mənə.

 

Mən dənizi bir ayrı cür bilirdim. Burda Günəş də başqadı: O Günəş ki  - göydə - bizdən min il uzaqda - qızarır, adama dəyib yerə düşür, ayaq altda qaralır, o Günəş ki indi Rihabgilin qapısına sürünür, - hələ tapdanmayıb, hələ bulaşmayıb - elə ki yorğun hava əsnədi, mürgülü küçələrdən çəkildi hamı, o da tapdanmış, bulaşmış əllərini yerdən çəkəcək, üst-başın çırpıb dənizə atılacaq üfüqdən, - mən də o çinar çubuğunun tərkində Rihabı dalğaların belinə qaldıracam, O Günəş ki çimə-çimə bizə gülümsəyəcək, Rihab da başını çiynimə qoyub qımışacaq, o Günəşi ki mən görmüşdüm, o dəniz ki Günəşi yuyub təmizləyirdi hamıdan – bu, həmin Günəş deyil, bu dəniz o dəniz deyil.

 

Mənə elə gəldi ki, çöldəki uşaqlar da  başqa yerin, başqa dünyanın uşaqlarıdı. Oyunları da, geyimləri də, gülüşləri də başqaydı.

 

Mən onda ki, əmimgilin qapısında hamıdan gizlənməyə bir palçıq ev düzəltmək istədim... Olmadı. Daş üstə qalmadı daşı Bakının. Palçıq tutmadı, eləcə axıb töküldü. Mənə elə gəldi ki, şəhərin qumu da , suyu da ayrıdı. Ya da mən bu suyun, bu torpağın dilin bilmirəm. Ha çalışdım , olmadı, olmadı...


Mən şəhər uşaqlarına qarışanda, şəhər oyunlarını öyrənəndə Sadığın anası ölmüşdü...

 

***

 

O yay ki kəndə gəldim, deyərdin, bu Sadıq o Sadıq deyil. Mən onda bildim ki, adam necə nazilir, büzülüb bir ovuc qalır.

 

Mən onda bildim ki, Sadığın anası xərçəng imiş. Mən onda bildim ki,  Sadığın qaç-qovdusu da, palçıq evlərimizi yağmalaması da elə anasının ağrılarına, atasının yoxluğuna oxşayırmış.  

 

Onda ki, Sadıqla görüşdük, onda ki böyüklər kimi dərdləşdik, mən onda Sadığın o palçıq evləri daşlamağını da,  məni qovub təpiklədiyini də başa düşdüm.

 

Mən onda bildim ki, Sadıq niyə palçıqdan ev düzəldə bilmir.

 

Yuxumda Rihabı gördüm. Mənim çinar atım, ağac atım... Rihab məndən bərk yapışmışdı. Elə ki, itlər oyandı, elə ki qoz ağacındakı qarğalar telefon məftillərinin üstünə atılıb qarıldamağa başladı, elə ki Günəş kipriklərimdən boylandı, mən onda bildim ki, Rihab da, o çinar at da bir yuxu idi, çəkildi getdi.

 

Qapıdan çıxanda Sadığı gördüm. Düzü, qaçmaq istədim - mən daha qıvraq idim, həmişə özüm istəmişəm ki, Sadıq mənə çatsın, çatıb təpikləsin. Yoxsa min il qaça, çatammazdı mənə - amma bu dəfə qaçmağın adı yoxdu. Sadıqda ki, mənim çinar atım var, ha qaç...

 

Özümü itirmədim, guya qorxmuram, guya Bakıya gedib böyümüşəm. Sadıq da üstümə qaçmadı. Mənim çinar atım, ağac atım... Necə ki Sadığın üzü bir qaşıq qalmışdı, mənim çinar atım da üzülmüş, nazilmiş...

 

O çinar çubuğu ki, mən onun bir ucuna ip bağlamışdım, nənəmin düymələrindən göz də qoymuşdum başına. O çinar çubuğu ki, hər gün ayaqlarımın arasında sürüyürdüm, tərləyirdi, yorulurdu. Elə ki, bir arx gördüm, başını salırdım suya, sulayırdım, - Sadığın əlində bir quruca çubuq olmuşdu.

 

Deyərdin, bu atın üstündə Rihabla mən o palçıq küçələrdən keçməmişik, qırmızı güllü ağ donun üstə yuxudan-yuxuya qaçmamışıq...

 

Sadıq salamdan artıq kəlmə kəsmədi. Mənim çinar atım, ağac atım...

 

***

 

...ağacları oğlanlara, qızlara ayırmışdım. Məndən ötrü gilas, gilanar, nədənsə, qız idilər. Alma oğlan idi, armud oğlan idi.

 

Bir də çinar.

 

Bircə heyva haqda təsəvvürüm dəyişdi: bir yaz heyva çiçək açdı, bir yaz Rihab ağappaq kəlağayıda məktəbə gəldi. Bir gün məktəbdən qayıdıb, bizim həyətdən Qənirə xalagilin həyətinə əyilmiş heyva ağacının ağappaq çiçəklərini görəndə, mən yəqin elədim ki, heyva da qız imiş, oğlan deyilmiş.

 

Bir də çinar ağacı... Onda ki, Sadıq onu qaytardı mənə, mən onu yaxşıca sulayıb, yüyənini açıb Qənirə xalagilin həyətinə əyilmiş heyva ağacına söykədim...
 

***

 

Sadığın anası öləndən, atası bir az da yox olandan sonra özü xeyli böyümüşdü... Suriyada mərmilər yağırdı... Qənirə xalagilin həyətinə əyilmiş heyva ağacına söykədiyim çinar yarpaqlamışdı.

 

Atım ağac olmuşdu.

 

2018, aprel

 

 

LENT

21 May 2018
20 May 2018
19 May 2018
18 May 2018